Helpen katten hun baasje? Studie test hond, kat en peuter

30 juli 2026 · Onderzoek

Onderzoekers keken hoe 38 honden, 22 katten en 19 peuters reageerden op een zoekende verzorger. Honden en kinderen hielpen, katten keken toe. Wat zegt dat?

Een verstopte spons en een verzorger die hem niet vindt

In februari 2026 verscheen in het vakblad Animal Behaviour een studie met een titel die klinkt als een uitgemaakte zaak: "Dogs' behaviour is more similar to that of children than to that of cats in a prosocial problem situation." Het onderzoek kwam van de Eötvös Loránd-universiteit in Boedapest en de HUN-REN-ELTE Comparative Ethology Research Group. Melitta Csepregi was eerste auteur, Márta Gácsi senior auteur. De opzet was bewust huiselijk. Een bekende persoon (een ouder bij de kinderen, de eigenaar bij de dieren) verstopte in het zicht van het proefdier of kind een afwasspons. Daarna ging diegene zoeken en zei steeds: "Ik kan hem niet vinden. Wat moet ik doen?" Niemand vroeg om hulp, er was geen beloning en geen van de dieren was voor deze taak getraind. In drie rondes werd de spons steeds makkelijker bereikbaar: eerst onbereikbaar en afgedekt, daarna zichtbaar maar buiten bereik, ten slotte helemaal vrij. De enige vraag was of het dier of kind uit zichzelf zou helpen.

Honden en peuters sprongen bij, katten keken toe

De groepen waren klein, zoals meestal in vergelijkend gedragsonderzoek: 38 ongetrainde huishonden, 22 katten en 19 kinderen van 16 tot 24 maanden. Volgens de samenvatting van de onderzoekers wees meer dan 75% van de honden en kinderen aan waar de spons lag, of haalde hem op en bracht hem terug. En dat terwijl ze niet getraind waren, niets kregen en zochten naar een voorwerp dat voor hen niets betekende. De katten deden dat zelden. Onverschillig waren ze niet, en dat detail is belangrijk. De verslaggeving over de studie is eensgezind: de katten letten op de situatie, volgden de zoekende mens met hun blik en bleven daarna gewoon zitten. De peuters doen er meer toe dan het lijkt. Zij waren de controle op de methode, niet het nieuws. Csepregi legde uit dat al bekend was dat kinderen op die leeftijd helpen. Dat ze net zo scoorden als in eerdere studies "bevestigde dat onze methode en proefopzet geschikt waren om prosociaal gedrag te meten."

De katten kwamen wel in actie, als het voorwerp iets waard was

Het resultaat dat de kop ingewikkelder maakt, kwam uit een extra ronde. Daarin verving het team de spons door iets wat de kat zelf wilde hebben: een favoriet snoepje of speeltje. Toen veranderde het gedrag. De katten kwamen vaker in actie zodra het verstopte voorwerp voor henzelf van belang was. Daarmee gaat de uitkomst niet meer over wat katten kunnen, maar over wat ze willen. Een spons is voor een kat niets waard, dus een mens die er een zoekt is niet het probleem van de kat. Senior auteur Márta Gácsi trok de bredere conclusie voorzichtig. Volgens haar laten de resultaten zien dat "domesticatie, ons huis delen en een hechte band vormen niet genoeg zijn om spontaan, mensachtig hulpgedrag te laten ontstaan." De verklaring van het team wijst naar de geschiedenis, niet naar het karakter. Honden stammen af van sociale dieren die samenwerkten. Katten komen van solitaire voorouders en hebben zichzelf grotendeels gedomesticeerd, in plaats van dat mensen ze selecteerden op samenwerking. Het genetische bewijs past daarbij: het Max Planck Institute of Geoanthropology beschrijft de huiskat als vooral een afstammeling van Felis silvestris lybica, de Afrikaanse of Nabije-Oosterse wilde kat.

Wat de studie niet over katten zegt

Je zou dit makkelijk kunnen opbergen als bewijs dat katten niet om ons geven. Maar ander onderzoek ondersteunt die lezing niet. Kristyn Vitale, Alexandra Behnke en Monique Udell gebruikten de Secure Base Test, een test uit onderzoek naar menselijke baby's. In Current Biology meldden ze in 2019 dat katten duidelijke hechtingsstijlen tonen tegenover hun verzorgers. Ongeveer 65% van de katten en kittens gold als veilig gehecht, een aandeel dat sterk lijkt op wat bij baby's wordt gevonden. Een eerdere studie van dezelfde groep, in 2017 verschenen in Behavioural Processes, liet katten kiezen tussen sociaal contact met mensen, eten, speelgoed en geur. Bij de meeste katten stond contact met mensen op één, zowel bij huiskatten als bij asielkatten. Eten kwam op twee. Zet dat naast de omvang van deze studie (38 honden en 22 katten, één huishoudelijke taak, één voorwerp dat er niet toe deed) en de eerlijke samenvatting is smaller dan de koppen. Honden bieden uit zichzelf hulp aan, katten meestal niet. Dat zegt echt iets over hulpgedrag. Over genegenheid zegt het niets.

Wat het thuis verandert: een hond werkt met je samen, een kat werkt voor de beloning

Het praktische advies is niet nieuw, maar deze studie maakt het scherper. Bij een hond staat het sociale kanaal standaard open. Daarom werkt trainen met beloningen zo goed, en daarom telt timing meer dan gulheid. De beloning moet binnen een seconde of twee na het gewenste gedrag komen. Een snoepzakje op je heup maakt het verschil tussen het goede moment belonen en belonen wat de hond daarna deed. Bij een kat ga je ervan uit dat niets vanzelf gaat. Wil je dat een kat meedoet, maak dan wat je aanbiedt de moeite waard in de ogen van de kat. Meestal betekent dat eten waar ze voor moeten werken, of een favoriet speeltje dat je beweegt als een prooi in plaats van het te laten liggen. Dat is ook het antwoord op de bekendste klacht over kattenspeelgoed: de kat kijkt er niet naar. Een hengel die een mens echt beweegt wint het altijd van een speeltje op de vloer. Het gaat om de beweging.

Petgear

PetGear Treat Bag beloningszakje, 16 x 9 x 9 cm

Buiten en tuin

€ 8,49

Trixie

Trixie kattenhengel uitschuifbaar, assorti, 38-98 cm

Kattenspeelgoed

€ 7,99

Katten zijn wel te trainen, en 100 asielkatten lieten zien hoe ver

Als katten ontrainbaar lijken, komt dat meestal doordat niemand het systematisch heeft geprobeerd met iets wat de kat waardeert. In een studie uit 2017 in het vakblad Animals trainden Lori Kogan, Cheryl Kolus en Regina Schoenfeld-Tacher 100 asielkatten. Ze kregen in twee weken vijftien sessies van vijf minuten om vier gedragingen op commando te leren. De resultaten waren wisselend maar duidelijk: 79% leerde targeten (met de neus een doelwit aanraken), 60% leerde een rondje draaien, 31% een high five en 27% zitten op commando. Het ging om gestreste dieren in een asiel, die dit leerden in ongeveer vijf kwartier trainingstijd in totaal. Dezelfde aanpak werkt ook gewoon in de woonkamer. Maak van een deel van het dagrantsoen werk met een voerpuzzel, houd sessies kort en het eten lekker, en stop terwijl de kat nog zin heeft. Een kat die jouw spons niet komt brengen, lost voor zijn avondeten wel een draaiende voerpuzzel op. Beide feiten vertellen je hetzelfde over wat hem drijft.

Nina Ottosson

Nina Ottosson Puzzle & Play Buggin Out, groen, 35 x 26 x 4 cm

Kattenspeelgoed

€ 27,49

Trixie

Trixie kattenhengel met pauwenveer, 47 cm

Kattenspeelgoed

€ 4,49

Veelgestelde vragen

Helpen katten hun baasje?

Zelden, in elk geval in de geteste situatie. In een studie uit 2026 in Animal Behaviour wees meer dan 75% van de honden en peuters een voorwerp aan waar een bekende verzorger naar zocht, of haalde het op. Katten keken vooral toe zonder iets te doen. Ze kwamen wel vaker in actie als het verstopte voorwerp iets was wat ze zelf wilden hebben. Dat wijst op een verschil in motivatie, niet in vermogen.

Betekent dit dat katten minder gehecht zijn aan hun baasje dan honden?

Nee, en ander onderzoek zegt juist het tegendeel. Werk uit 2019 in Current Biology met de Secure Base Test vond dat ongeveer 65% van de katten en kittens veilig gehecht was aan hun verzorger, dicht bij het aandeel bij menselijke baby's. Een keuzetest uit 2017 liet zien dat de meeste katten sociaal contact met mensen verkozen boven eten, speelgoed en geur. Spontaan helpen en hechting zijn twee verschillende dingen.

Kun je een kat trainen zoals een hond?

Tot op zekere hoogte, als de beloning het de kat waard is. In een studie met 100 asielkatten die in twee weken vijftien sessies van vijf minuten kregen, leerde 79% op commando een doelwit aanraken en 60% een rondje draaien. Zitten op commando was het moeilijkst: 27%. Korte sessies met lekker eten werken beter dan lange, en stoppen terwijl de kat nog enthousiast is, is belangrijker dan je plan afmaken.

Bronnen

Algemeen advies, geen diergeneeskundig advies. Lijkt je dier ziek, heeft het pijn of verandert het gedrag ineens, neem dan contact op met je dierenarts.